Fysiologische afwijkingen - temperatuurschade
De vorige keer schreven we over het optreden van fysiologische afwijkingen die zichtbaar zijn aan bloemtakken en/of de bloemen. Dit keer gaan we in op fysiologische afwijkingen die optreden aan de bladeren. Verreweg de meeste schade wordt veroorzaakt door temperatuur. Dit kan een te lage of juist een te hoge temperatuur zijn. Daarnaast draagt licht door middel van straling ook nog eens bij aan de opwarming van een blad, waardoor bladeren oververhit kunnen raken.
De meest voorkomende uitingen aan het blad door te veel kou óf juist door te veel warmte bespreken we hier.
Koude
Wanneer de kastemperatuur en daarmee ook de temperatuur van het blad omlaaggaat, vertragen alle processen in het blad. Denk aan transport van water, voedingsstoffen en assimilaten, maar ook de fotosynthese en opname, opslag en vrijgave van CO2. Doordat deze processen in de plant tot stilstand komen, gaan afvalstoffen of halffabricaten zich op in het blad zich ophopen, waardoor er problemen ontstaan.
Symptomen die optreden als gevolg van een te lage temperatuur zijn:
- Kou- of koelschade;
- Extreme roodverkleuring van het blad of bladpunten;
- Bladranden.
Kou- of koelschade
Dit is schade aan de bladeren die optreedt als direct gevolg van een te lage temperatuur. We spreken over koelschade wanneer deze optreedt tijdens de koeling waar de bloemtakken worden geïnduceerd. Kouschade is de schade die ontstaat tijdens het transport van bijvoorbeeld jonge planten of van planten die onderweg zijn naar de eindklant. Over het algemeen heeft een Phalaenopsis te allen tijde een temperatuur nodig van 16 à 17°C of meer. Bij een lagere (plant)temperatuur neemt het risico op schade enorm toe. Bij het optreden van kouschade zijn in veel gevallen de onderste bladeren die symptomen laten zien. Dit is op zich logisch, omdat deze delen van de plant overdag het minste worden opgewarmd.
Temperatuurcompensatie
De mate waarin er daadwerkelijk schade ontstaat bij een Phalaenopsis is afhankelijk van een aantal factoren:
- Ras
- Temperatuur
- Tijd dat de temperatuur onder de kritische grens is
- De etmaaltemperatuur
Er zijn grote verschillen tussen rassen als het gaat om gevoeligheid voor temperatuur. Daarnaast is het zo dat de temperatuur door de dag heen ook van belang is, dus de gemiddelde etmaaltemperatuur. Een voorbeeld: als de temperatuur in de nacht daalt tot 16°C en overdag is het 19°C dan kun je flinke bladschade verwachten. Maar wanneer de temperatuur overdag 25°C is bij dezelfde nachttemperatuur, dan is er in de meeste gevallen niets aan de hand.
Warmte en licht
Schade aan de plant die door warmte of licht wordt veroorzaakt bespreken we onder dezelfde noemer. Dit is omdat lichtschade facto ook warmteschade is, doordat het licht (verreweg in de meeste gevallen straling door de zon) de planten opwarmt.
Planten functioneren prima tot een (plant)temperatuur van ±30-35°C. Boven een ruimtetemperatuur van ±30°C is er sprake van enige groeiremming doordat niet alle plantprocessen meer optimaal functioneren. Als de temperatuur boven ±40°C komt, raken planten in serieuze stress en gaan meerdere processen tegelijk mis. De plant is niet meteen “dood”, maar wel in een kritische zone.
1. Enzymen en eiwitten raken beschadigd
- Veel enzymen (die fotosynthese en groei regelen) beginnen te denatureren rond deze temperaturen. Hierdoor vertragen of stoppen essentiële processen.
2. Fotosynthese stort in
- Het systeem dat licht omzet in energie raakt ontregeld.
- Bladgroenkorrels (chloroplasten) beschadigen. Resultaat: de plant maakt minder suikers → minder energie.
3. Extreme verdamping (waterstress)
- Planten verliezen snel water via huidmondjes.
- Om uitdroging te voorkomen sluiten ze die → maar:
- minder CO₂-opname.
- nog minder fotosynthese.
4. Schade aan celmembranen
- Hoge hitte maakt celmembranen instabiel en “lek”.
- Stoffen die in de cel horen, gaan verloren → cellen raken beschadigd of sterven.
5. Verbranding van bladeren
- Direct zonlicht + hitte kan leiden tot bladverbranding (bruine, droge plekken)
Roodverkleuring van het blad en/of het optreden van bladranden of rode bladpunten
De plant stress ervaart, verdwijnt het groene pigment (bladgroen) uit het blad. Andere pigmenten worden juist zichtbaar of aangemaakt. Dit zijn carotenoïden (geel/oranje waren al aanwezig) en anthocyanen (rood/paars worden vaak nieuw aangemaakt). Deze laatsten worden aangemaakt omdat het zorgt voor bescherming tegen licht en koude. Zo voorkomt de plant verdere schade. Bij stress hopen de suikers zich op en dit stimuleert de aanmaak van anthocyanen. Op het moment dat de stressfactoren verdwijnen, kan de plant zich in de meeste gevallen herstellen. De groene kleur komt dan geleidelijk terug doordat de hoeveelheid carotenoïden en anthocyanen afneemt en het bladgroen weer toeneemt.
Bij sommige rassen verstoort warmte de bladgroei. Dit uit zich in een blad dat misvormd uit de schacht van de plant groeit. Het blad heeft vastgezeten in de schacht en de beschadigde zijden verkurken. Zie foto’s.
